چکلیست ساده برای کنترل دورهای فیلترها در واحدهای صنعتی
در بسیاری از کارخانهها، فیلترها تا زمانی که مشکلی ایجاد نکنند، تقریبا از دید خارج هستند؛ در حالیکه همین قطعات کوچک روی کیفیت هوای فشرده، سلامت روغن، عملکرد هیدرولیک و حتی کیفیت محصول نهایی اثر مستقیم دارند. داشتن یک چکلیست ساده و روشن برای کنترل دورهای فیلترها، میتواند تفاوت بین «سیستمی پایدار» و «خرابیهای تکراری و خستهکننده» باشد.
در این مقاله، یک چکلیست کاربردی و قابل اجرا برای بازدید دورهای فیلترها در واحدهای صنعتی ارائه میکنیم؛ چکلیستی که میتوانید آن را مطابق با شرایط سایت خود کمی شخصیسازی کنید و در برنامه نگهداری پیشگیرانه تجهیزات قرار دهید.
۱. قبل از شروع؛ چه فیلترهایی را در چکلیست قرار دهیم؟
اولین قدم این است که مشخص کنید دقیقا کدام فیلترها باید بهصورت دورهای چک شوند. بسته به نوع صنعت و تجهیزات، این فهرست میتواند شامل موارد زیر باشد:
- فیلترهای هوای ورودی کمپرسورها،
- فیلترهای خطی هوای فشرده (پیشفیلتر، همبند، کربناکتیو)،
- فیلترهای نقطه مصرف در کنار تجهیزات حساس،
- فیلترهای روغن کمپرسور و مدارهای هیدرولیک/روانکاری،
- فیلترهای قبل و بعد از درایرهای تبریدی یا جذبی،
- در صورت وجود، فیلترهای مربوط به سیستمهای خنککاری و آب صنعتی.
داشتن یک لیست ثابت از محل نصب هر فیلتر (مثلا: «کمپرسور ۱ – فیلتر ورودی»، «خط رنگ – فیلتر نقطه مصرف») کمک میکند چکلیست، شفاف و قابل پیگیری باشد و موردی از قلم نیفتد.
۲. چکلیست روزانه / هفتگی؛ بررسیهای سریع و ساده
در این سطح، تمرکز روی مواردی است که با یک نگاه و چند اندازهگیری ساده قابل کنترلاند و نیازی به توقف طولانی تجهیزات ندارند.
۲–۱. بررسی وضعیت ظاهری فیلترها و نشتیها
- وجود نشتی هوا یا روغن در اطراف محفظه فیلتر،
- آلودگی غیرعادی روی بدنه فیلتر و اتصالات،
- صدای غیرمعمول (سوت کشیدن، نشت)،
- لرزش یا شل بودن بستها و پایههای نگهدارنده.
همین موارد ساده، گاهی از یک مشکل سیلینگ، ترک بدنه یا مونتاژ نادرست خبر میدهند.
۲–۲. کنترل فشار و دمای کلی سیستم
اگر فشار کاری سیستم یا دمای کمپرسور در بازه عادی نباشد، عمر فیلترها هم تحت تأثیر قرار میگیرد. بنابراین در چکلیست روزانه، یادداشت کردن:
- فشار کاری کمپرسور / خط اصلی،
- دمای خروجی کمپرسور (در صورت موجود بودن نمایشگر)،
- وجود آلارمها یا هشدارهای سیستم کنترل،
میتواند پایه تحلیلهای بعدی برای وضعیت فیلتر و سپراتور باشد.
۲–۳. بررسی سریع کیفیت ظاهری هوای فشرده
- وجود تراکم رطوبت غیرعادی در نقاط تخلیه،
- آثار روغن در رویه داخلی لولهها یا اتصالات شفاف،
- شکایت اپراتورها از بوی روغن یا رطوبت در هوای ابزارها.
این موارد بهتنهایی کافی برای تصمیمگیری نیستند، اما برای اشاره به یک مشکل در فیلتراسیون یا سپراتور بسیار مفیدند.
۳. چکلیست ماهانه؛ جایی که عدد و داده وارد میشود
در بازههای ماهانه (یا متناسب با ساعت کارکرد)، پیشنهاد میشود علاوه بر کنترلهای ظاهری، چند شاخص فنی هم ثبت شود:
۳–۱. اندازهگیری افت فشار روی فیلترها
اختلاف فشار قبل و بعد از فیلتر، سادهترین معیار برای تشخیص نزدیک شدن به زمان تعویض است. در چکلیست خود میتوانید ستونهایی مثل موارد زیر داشته باشید:
- فشار ورودی (Pin) و فشار خروجی (Pout) هر فیلتر اصلی،
- افت فشار فعلی (ΔP) و مقایسه با حد مجاز،
- روند تغییر ΔP نسبت به ماههای قبل.
وقتی ΔP از حد تعریفشده بالاتر رفت، فیلتر باید در اولین فرصت برنامهریزیشده تعویض شود.
۳–۲. ثبت ساعات کارکرد و شرایط محیطی
در کنار افت فشار، ثبت ساعات کارکرد کمپرسورها و ذکر شرایط خاص محیط (مثلا «ماه گذشته گردوغبار کارگاه بیشتر از حد معمول بوده») کمک میکند در آینده، دورههای سرویس را واقعبینانهتر تنظیم کنید.
این اطلاعات ساده، پایه خوبی برای برنامهریزی نگهداری پیشگیرانه و سفارش بهموقع قطعات یدکی است.
۳–۳. کنترل وضعیت درایر و نقاط تخلیه میعانات
- بررسی عملکرد تلههای آب و تخلیهکنندههای اتوماتیک،
- چک کردن وجود روغن و رسوبات در نقاط تخلیه،
- یادداشت هر گونه وضعیت غیرعادی برای پیگیری در بازدید بعدی.
مشکل در درایر یا تخلیه میعانات، معمولا در قدم بعدی به فیلترها و کیفیت هوای فشرده فشار وارد میکند.
۴. چکلیست هنگام تعویض المنت فیلتر؛ فقط تعویض کافی نیست
زمانی که المنت فیلتر یا سپراتور تعویض میشود، فرصت خوبی است تا چند مورد مهم را ثبت و کنترل کنید:
- ثبت تاریخ، ساعت کارکرد و ΔP قبل از تعویض این دادهها برای تعیین دورههای سرویس آینده بسیار ارزشمندند.
- بررسی المنت قدیمی نوع آلودگی (گردوغبار، روغن، ذرات زنگ) میتواند به شما بگوید مشکل اصلی سیستم کجاست.
- کنترل اورینگها، سیلینگ و نشتیها در بسیاری موارد، مشکل کیفیت هوا نه از خود فیلتر، بلکه از نشتی در محفظه و سیلینگ است.
- ثبت کد و برند المنت جایگزین استفاده از قطعات ظاهراً مشابه اما با کیفیت نامعلوم، منبع رایج مشکلات پنهان است.
- بازبینی نهایی پس از راهاندازی بعد از راهاندازی مجدد، یک بار دیگر فشارها و نشتی احتمالی را چک کنید.
۵. چطور این چکلیست را به بخشی از روتین نگهداری تبدیل کنیم؟
چکلیستی که روی کاغذ بماند، ارزش عملی زیادی ایجاد نمیکند. برای اینکه این موارد واقعا اجرا شوند:
- بازدیدها را در فرمهای ساده و قابل پر کردن (کاغذی یا نرمافزاری) تعریف کنید،
- مسئول هر بخش از چکلیست را واضح مشخص کنید،
- برای موارد بحرانی، حد هشدار و حد اقدام تعریف کنید،
- نتایج بازدیدها را در جلسات کوتاه نگهداری مرور کنید (حتی ماهی یکبار).
با همین اقدامات ساده، چکلیست از حالت «فرمالیته» خارج شده و به ابزاری واقعی برای کاهش خرابی و کنترل کیفیت تبدیل میشود.
اگر میخواهید این چکلیست را با انتخاب درست نوع فیلترها و برنامهریزی نگهداری پیشگیرانه ترکیب کنید، میتوانید سایر مقالات آموزشی در حوزه فیلتراسیون و هوای فشرده را در بخش مقالات آموزشی پاورسپ دنبال کنید.