چه اطلاعاتی برای انتخاب اولیه فیلتر مناسب لازم است؟
خیلی وقتها انتخاب فیلتر در صنعت اینطور شروع میشود: «یکی مثل همین برایم بفرستید» یا «ارزانترین مدل را بدهید». این روش شاید در کوتاهمدت کار را جلو ببرد، اما در بلندمدت میتواند به افت کیفیت، افزایش مصرف انرژی و خرابیهای تکراری منجر شود. برای یک انتخاب اولیه منطقی، قبل از هر چیز باید اطلاعات درست و کافی روی میز باشد.
در این مقاله بهصورت کاربردی جمعبندی میکنیم که برای انتخاب اولیه فیلتر مناسب، چه دادهها و مشخصاتی باید از سیستم خود بدانید؛ از نوع سیال و دبی و فشار گرفته تا نوع آلودگی، حساسیت مصرفکننده پاییندست و محدودیتهای نصب و نگهداری.
۱. اطلاعات پایه؛ چه سیالی را برای چه کاری فیلتر میکنیم؟
اولین گروه اطلاعات، مربوط به خود سیال و کاربرد است. بدون این بخش، عملاً هیچ انتخابی قابل اعتماد نیست.
۱–۱. نوع سیال
- هوای فشرده، گاز، روغن روانکاری، روغن هیدرولیک، آب خنککاری، سیال فرایندی و …
- چگالی و ویسکوزیته تقریبی (اگر در دسترس است یا نوع سیال مشخص باشد)
نوع سیال تعیین میکند که جنس مدیا، بدنه و اورینگها چه باید باشد و چه محدوده دما و فشاری قابل قبول است.
۱–۲. محل و نقش فیلتر در سیستم
- فیلتر ورودی کمپرسور، فیلتر خطی، فیلتر قبل/بعد از درایر، فیلتر نقطهمصرف، فیلتر برگشت روغن و …
- هدف اصلی: محافظت از تجهیز (مثلاً کمپرسور، پمپ، شیر دقیق) یا کنترل کیفیت محصول نهایی؟
فیلتر محافظ تجهیز معمولاً اولویت را روی جلوگیری از خرابی میگذارد، در حالی که فیلتر مرتبط با محصول نهایی روی کیفیت و ریسک برگشت محصول حساستر است.
۱–۳. سطح حساسیت مصرفکننده پاییندست
- ابزار عمومی، عملگرهای پنوماتیک ساده → حساسیت متوسط
- خط رنگ، بستهبندی نهایی، ابزار دقیق → حساسیت بالا
- فرایندهای خاص (غذایی، دارویی، تجهیزات آزمایشگاهی) → حساسیت بسیار بالا
هرچه حساسیت بالاتر باشد، کلاس فیلتراسیون، تعداد مراحل فیلتر و نوع مدیا باید با دقت بیشتری انتخاب شود.
۲. اطلاعات هیدرولیکی؛ فشار، دبی، دما و الگوی کارکرد
گروه دوم اطلاعات، مشخصات کاری سیستم است. بسیاری از مشکلات افت فشار، زود پر شدن فیلتر و نویز در سیستم دقیقاً از همین بخش ناشی میشود.
۲–۱. فشار کاری و فشار حداکثری
- فشار کاری نرمال (مثلاً ۷ یا ۱۰ بار برای هوای فشرده)
- فشار ماکزیمم طراحی و احتمال شوکهای فشاری
کلاس فشار بدنه و اتصالات فیلتر باید با این اعداد همخوان باشد؛ وگرنه ایمنی در بلندمدت به خطر میافتد.
۲–۲. دبی متوسط و دبی پیک
- دبی نرمال (Nm³/h، m³/min یا L/min بسته به سیال)
- دبی حداکثری در زمانهای اوج مصرف
- نحوه کارکرد: پیوسته، شیفتی، متناوب، Load/Unload و …
برای انتخاب صحیح سایز فیلتر، دانستن دبی پیک بسیار مهم است؛ فیلتر کوچکتر از حد لازم، افت فشار و استهلاک را بهطور غیرضروری افزایش میدهد.
۲–۳. دمای سیال و محیط
- حدود دمای سیال (کمینه و بیشینه)،
- دمای محیط نصب و امکان تغییرات شدید دما،
- وجود بخارات خورنده یا شرایط ویژه (مثلاً فضای باز، مجاورت منابع حرارتی).
محدوده دمایی، جنس مدیا و اورینگها را تعیین میکند و در انتخاب اولیه حتماً باید ذکر شود.
۳. نوع آلودگی و سطح کیفیت مورد انتظار
فیلتر بدون آلودگی معنا ندارد؛ پس لازم است تصویر نسبتا دقیقی از نوع و میزان آلودگی داشته باشیم.
۳–۱. نوع آلودگی غالب
- ذرات جامد (گردوغبار، براده، زنگ)،
- روغن (قطرات، بخار روغن)،
- رطوبت و میعانات،
- ترکیبی از موارد بالا.
این اطلاعات کمک میکند مشخص شود به فیلتر ذرهای، همبند (Coalescing)، جاذب روغن یا ترکیبی از آنها نیاز داریم.
۳–۲. اندازه و غلظت تقریبی آلودگی
- غلبه با ذرات ریز (میکرونی و زیرمیکرونی) یا ذرات درشتتر است؟
- آلودگی یکنواخت و پایدار است یا شوکدار (مثلاً در زمان راهاندازی یا تعمیرات بیشتر میشود)؟
هرچند همیشه عدد دقیق در دسترس نیست، اما همین توصیف کیفی، در تعیین کلاس فیلتراسیون بسیار کمککننده است.
۳–۳. استانداردها و کلاسهای کیفیت
- برای هوای فشرده: کلاس مورد انتظار بر اساس استاندارد (مثلاً ISO 8573 در صورت نیاز)،
- برای سیالات دیگر: هر گونه الزام داخلی یا استاندارد مشتری.
دانستن سطح کیفیت مورد نیاز کمک میکند بیشازحد فیلتر نکنیم (هزینه و افت فشار اضافی)، و از طرف دیگر از کیفیت نامطلوب هم فاصله بگیریم.
۴. محدودیتهای نصب، سرویس و نگهداری
بهترین فیلتر روی کاغذ، اگر در محل واقعی نتوان بهراحتی آن را سرویس کرد، در عمل انتخاب خوبی نیست. چند مورد کلیدی که در مرحله انتخاب اولیه باید مشخص شوند:
۴–۱. نوع اتصال و سایز لولهکشی
- نوع اتصال: رزوهای، فلنجی، کلمپی و …
- سایز نامی لولهکشی (مثلاً ½ اینچ، ۲ اینچ، DN50 و …)
این اطلاعات از بروز مشکل در زمان نصب و نیاز به تبدیلهای غیرضروری جلوگیری میکند.
۴–۲. فضای موجود برای نصب و تعویض المنت
- ارتفاع و عرض قابل استفاده برای باز کردن محفظه فیلتر،
- دسترسی از بالا، پایین یا پهلو،
- وجود موانع مکانیکی در اطراف.
دانستن فضای واقعی، کمک میکند فیلتری انتخاب شود که در سرویسهای بعدی دردسرساز نباشد.
۴–۳. برنامه سرویس و نفرات در دسترس
- بازه تقریبی سرویس (مثلاً ماهانه، سهماهه، بر اساس ساعت کارکرد)،
- تعداد نفرات و زمان قابل تخصیص برای بازدید و تعویض،
- امکان توقف برنامهریزیشده یا نیاز به تعویض سریع.
فیلتری که تعویض آن خیلی پیچیده و زمانبر باشد، در عمل دیرتر از موعد تعویض میشود و کیفیت را تحت تأثیر قرار میدهد.
۵. اطلاعات تکمیلی؛ وقتی به هزینه چرخه عمر هم فکر میکنیم
اگر بخواهیم انتخاب اولیه فقط «بهترین قیمت امروز» نباشد و به هزینه چرخه عمر هم فکر کنیم، چند نوع اطلاعات تکمیلی هم مفید خواهد بود:
- هزینه تقریبی انرژی در سایت (برق کمپرسورها و پمپها)،
- هزینه توقف خط یا خرابی تجهیز حساس پاییندست،
- تجربههای قبلی سایت از برندها یا مدلهای مختلف فیلتر،
- محدودیتهای تأمین قطعه یدکی (زمان تحویل، دسترسی در بازار داخلی).
با داشتن این اطلاعات، میتوان بین گزینههای مختلف، فیلتری را انتخاب کرد که ترکیب بهتری از قیمت، کیفیت، افت فشار و هزینه نگهداری ارائه میدهد.
اگر میخواهید اطلاعات جمعآوریشده را به انتخاب واقعی محصول تبدیل کنید، میتوانید با توجه به نوع کاربرد خود، سری محصولات فیلتراسیون را در صفحه محصولات پاورسپ بررسی کنید و در صورت نیاز، مشخصات سیستم خود را برای کارشناسان فنی ارسال کنید تا در انتخاب اولیه فیلتر مناسب همراهتان باشند.