آشنایی مقدماتی با نقش سپراتور روغن در کیفیت هوای فشرده

وقتی از کیفیت هوای فشرده صحبت می‌کنیم، خیلی‌ها ذهنشان مستقیم می‌رود سمت فیلترهای خطی، درایر و لوله‌کشی. اما در کمپرسورهای روغنی، یک قطعه کمتر دیده‌شده وجود دارد که اگر درست کار نکند، تقریبا هیچ‌کدام از مراحل بعدی نمی‌توانند اوضاع را کاملا جمع کنند: سپراتور روغن از هوا.

این مطلب به‌صورت مقدماتی و کاربردی توضیح می‌دهد سپراتور روغن دقیقا چه نقشی در کیفیت هوای فشرده دارد، چگونه روی میزان روغن همراه هوا، افت فشار و عمر تجهیزات پایین‌دست اثر می‌گذارد و چرا بی‌توجهی به آن، می‌تواند به‌مرور به یک مشکل جدی در کل شبکه هوای فشرده تبدیل شود.

اگر درگیر بهره‌برداری یا نگهداری سیستم‌های هوای فشرده هستید و می‌خواهید بدون ورود به فرمول‌ها و استانداردهای پیچیده، نقش سپراتور را در کیفیت هوا بهتر درک کنید، این مقاله برای همین منظور نوشته شده است.

۱. از مخلوط هوا و روغن تا هوای فشرده‌ای که وارد خط تولید می‌شود

در کمپرسور اسکرو روغنی، هوا و روغن در واحد اسکرو با هم مخلوط می‌شوند. روغن وظیفه خنک‌کاری، آب‌بندی و روانکاری را بر عهده دارد و بدون آن، کمپرسور خیلی زود از کار می‌افتد. اما همین روغن بعد از انجام وظیفه، باید از هوا جدا شود و به مدار خود برگردد.

اگر این جداسازی به‌خوبی انجام نشود، ذرات ریز و بخارات روغن همراه هوای فشرده وارد شبکه می‌شوند. به بیان ساده، سپراتور روغن همان جایی است که کیفیت هوای فشرده، اولین و مهم‌ترین ضربه را یا می‌خورد یا نجات پیدا می‌کند.

هرچه سپراتور بهتر عمل کند، هوای خروجی از کمپرسور پاک‌تر است و فیلترها و تجهیزات پایین‌دست، کار سبک‌تری در پیش خواهند داشت.

۲. سپراتور و کاهش آلودگی روغنی در هوای فشرده

یکی از شاخص‌های مهم در کیفیت هوای فشرده، مقدار روغنی است که همراه هوا از کمپرسور خارج می‌شود. این مقدار را معمولا با عنوان روغن‌کَری‌اور می‌شناسند. هرچه روغن‌کَری‌اور بالاتر باشد:

  • مصرف روغن کمپرسور بیشتر می‌شود،
  • فیلترهای خطی و تجهیزات پایین‌دست سریع‌تر کثیف و مسدود می‌شوند،
  • احتمال آلودگی محصول نهایی (مثلا در رنگ، بسته‌بندی یا صنایع غذایی) افزایش می‌یابد.

سپراتور روغن، خط مقدم کاهش همین روغن‌کَری‌اور است. یک سپراتور سالم و باکیفیت می‌تواند میزان روغن همراه هوا را به حدی برساند که مراحل بعدی فیلتراسیون، فقط نقش تکمیلی و «پولیش نهایی» را بازی کنند، نه این‌که مجبور باشند ضعف جدی سپراتور را جبران کنند.

۳. سپراتور و عمر فیلترها، درایر و تجهیزات پایین‌دست

هوای فشرده‌ای که از کمپرسور خارج می‌شود، معمولا وارد درایر و مجموعه‌ای از فیلترهای خطی می‌شود. اگر سپراتور به‌خوبی کار نکند و روغن زیادی همراه هوا باشد، اولین جایی که این مشکل خود را نشان می‌دهد، فیلترهای خطی هستند.

حضور بیش‌ازحد روغن در هوا باعث می‌شود:

  • المنت فیلترهای هم‌بند (Coalescing) خیلی زود اشباع و مسدود شوند،
  • افت فشار روی فیلترها بالا برود و کمپرسور مجبور شود با انرژی بیشتری کار کند،
  • درایر و مبدل‌های حرارتی پایین‌دست با لایه‌های روغنی پوشانده شوند و راندمانشان افت کند.

به زبان ساده، سپراتور خوب، دوست و حامی فیلترها و درایر شماست. هرچه کارش را بهتر انجام دهد، نیاز به تعویض زودهنگام فیلترها کمتر می‌شود و سیستم، پایدارتر و کم‌هزینه‌تر کار می‌کند.

۴. سپراتور و توقعی که از کیفیت نهایی هوا داریم

در بسیاری از خطوط تولید، به‌ویژه در مواردی مثل:

  • رنگ و پوشش نهایی قطعات،
  • بسته‌بندی نهایی محصولات،
  • ابزار دقیق و سیستم‌های کنترلی حساس،

وجود حتی مقدار کمی روغن در هوای فشرده، می‌تواند منجر به لکه، لیز خوردن قطعات، خرابی شیرهای دقیق یا خطای اندازه‌گیری شود. در چنین شرایطی، اگر سپراتور نتواند سطح روغن را تا حد مشخصی پایین بیاورد، حتی زنجیره‌ای از فیلترهای ریز و کربن‌اکتیو هم همیشه نمی‌تواند مشکل را کاملا برطرف کند.

بنابراین در طراحی یک سیستم هوای فشرده با کیفیت بالا، سپراتور فقط یک «قطعه داخلی کمپرسور» نیست؛ بلکه اولین حلقه از زنجیره کیفیت هوای فشرده است که عملکرد آن، سقف قابلیت بقیه اجزا را مشخص می‌کند.

۵. چند نکته عملی برای نگهداری سپراتور با نگاه به کیفیت هوای فشرده

  1. فقط از روی ظاهر یا قیمت قضاوت نکنید
    دو سپراتور با ابعاد مشابه می‌توانند رفتار کاملا متفاوتی از نظر روغن‌کَری‌اور و افت فشار داشته باشند.
  2. فشار قبل و بعد از سپراتور را زیر نظر داشته باشید
    افزایش تدریجی افت فشار، هم نشانه نزدیک شدن به زمان تعویض است، هم روی کیفیت و انرژی مصرفی اثر مستقیم دارد.
  3. به نوع روغن و دمای کار توجه کنید
    استفاده از روغن نامناسب یا کارکرد در دماهای خارج از محدوده طراحی، می‌تواند راندمان سپراتور را کاهش دهد.
  4. مصرف روغن را به‌عنوان یک شاخص کیفیت هوا ببینید
    افزایش غیرعادی مصرف روغن، معمولا فقط مشکل «قیمت روغن» نیست؛ در بسیاری از موارد یعنی روغن بیشتری همراه هوای فشرده وارد شبکه می‌شود.
  5. به فیلترهای پایین‌دست گوش بدهید
    تعویض‌های مکرر فیلتر، افت فشار بالاتر از حد انتظار و آلودگی غیرعادی در درایر و لوله‌ها، اغلب خبر از مشکل در سپراتور می‌دهند.
اگر احساس می‌کنید کیفیت هوای فشرده شما از نظر آلودگی روغن رضایت‌بخش نیست، بررسی هم‌زمان وضعیت سپراتور، نوع روغن، شرایط کار و فیلترهای خطی، تصویر کامل‌تری به شما می‌دهد تا بتوانید تصمیم فنی درستی برای اصلاح سیستم بگیرید.

برای آشنایی بیشتر با محصولات مرتبط با سپراتور و فیلتراسیون هوای فشرده، می‌توانید به صفحه محصولات پاورسپ سر بزنید و در صورت نیاز، از طریق بخش تماس با ما، شرایط سیستم خود را با تیم فنی در میان بگذارید.